Spanning, frequentie en stopcontacten
Het Tsjadische net levert 220 volt wisselspanning bij 50 hertz, dezelfde combinatie als in Nederland en België. Apparaten uit de Lage Landen werken er dus zonder spanningsomvormer. De stopcontacten zijn overwegend van het Franse type E, met een aardpen in het contact, en het verwante type F; daarnaast kom je het eenvoudige type C tegen en incidenteel het oudere type D met drie ronde pennen. Een Nederlandse platte stekker zonder randaarde past meestal gewoon; een Belgische stekker met aardgat past op een type E-contact.
Toch is een universele reisadapter geen overbodige luxe: in hotels en gastenverblijven zit soms een allegaartje aan contacten, en niet elk contact zit stevig in de muur. Controleer voor vertrek op je oplader of er «100–240 V» staat; bij laptops, telefoons en camera’s is dat vrijwel altijd het geval.
Het net, de uitval en de aggregaten
De stroomvoorziening is de zwakste schakel van de Tsjadische infrastructuur. Het staatsbedrijf dat de elektriciteit levert, wekt die vrijwel volledig op met dieselgeneratoren; waterkracht ontbreekt. Slechts ongeveer een op de tien Tsjadiërs heeft een aansluiting, en op het platteland ligt dat aandeel nog veel lager. Zelfs in N’Djamena is dagelijkse afschakeling — lokaal délestage genoemd — normaal, vooral in de hete maanden wanneer airconditioning het verbruik opdrijft.
Wie in een hotel van enige omvang verblijft, merkt dat het minst: die hebben een eigen aggregaat dat na een korte onderbreking aanslaat. Kleinere adressen hebben dat niet altijd; vraag er expliciet naar bij het boeken, zie accommodatie in Tsjaad. In provinciehoofdplaatsen levert het net vaak maar een deel van de dag stroom, en veel dorpen zijn helemaal niet aangesloten. De achtergronden staan bij infrastructuur.
Zon, accu’s en oplaadkiosken
Doordat het net tekortschiet, is Tsjaad in hoog tempo overgestapt op zonnepanelen. Op daken in N’Djamena en op marktpleintjes in de provincie staan panelen die verlichting, telefoons en koelkasten voeden; ten noorden van de hoofdstad, bij Djermaya, is een zonnepark aangelegd om het net te ontlasten. In kleinere plaatsen bestaat een heel bedrijfje uit een paneel, een accu en een rij stekkerdozen waar mensen tegen betaling hun telefoon opladen. Voor bezoekers betekent dat: een lege accu is zelden een ramp, maar wachten hoort erbij.
Wat je meeneemt
- Een universele reisadapter met randaarde, plus een klein verdeelstekkertje zodat je met één stopcontact toe kunt.
- Een powerbank van fatsoenlijke capaciteit. Luchtvaartmaatschappijen eisen dat die in de handbagage zit; boven bepaalde capaciteiten gelden extra regels, die per maatschappij verschillen en kunnen wijzigen — controleer ze bij je maatschappij.
- Een 12-volt-lader voor in de auto: op lange trajecten over onverharde wegen is dat vaak je enige oplaadpunt. Zie vervoer in Tsjaad.
- Een hoofdlamp of zaklamp met reservebatterijen, voor als de stroom ’s avonds wegvalt.
- Een klein opvouwbaar zonnepaneel als je de woestijn in gaat; verder de gebruikelijke spullen uit de inpaklijst.
De netspanning kan schommelen en na een storing terugkomen met een piek. Laat gevoelige apparatuur daarom niet onnodig aan de lader hangen. Voor satelliettelefoons, zendapparatuur en drones gelden invoer- en gebruiksregels die los staan van de elektriciteitsvoorziening; die vind je bij wetten en gebruiken.
Olieland zonder stroom: Tsjaad pompt sinds 2003 ruwe olie op, maar had jarenlang geen eigen raffinaderij. De generatoren van N’Djamena draaiden op diesel die per vrachtwagen uit de haven van Douala in Kameroen kwam, ruim 1.700 kilometer verderop. Pas met de raffinaderij bij Djermaya, geopend in 2011, kwam daar verandering in. Zie aardolie in Tsjaad.