Welke munt je in handen krijgt
De munteenheid heet de CFA-frank, internationaal afgekort als XAF. Hij wordt uitgegeven door de Banque des États de l’Afrique Centrale (BEAC) en geldt in zes landen: Tsjaad, Kameroen, de Centraal-Afrikaanse Republiek, Congo-Brazzaville, Equatoriaal-Guinea en Gabon. De koers ligt vast op 655,957 CFA-frank voor één euro. Handig rekenwerk: 1.000 CFA is ongeveer 1,50 euro, 10.000 CFA ruim 15 euro. Waar die vaste koers vandaan komt en waarom hij omstreden is, staat op de pagina over de CFA-frank.
Coupures en munten
De BEAC geeft biljetten uit van 500, 1.000, 2.000, 5.000 en 10.000 frank; munten lopen van 1 tot 500 frank, waarbij je in de praktijk vooral 25, 50, 100 en 500 tegenkomt. Sinds 2022 circuleert een nieuwe serie biljetten naast de oudere, met andere afbeeldingen maar dezelfde waarde. Beide series zijn geldig.
Het praktische probleem is wisselgeld. Taxichauffeurs, marktkooplui en kleine winkels kunnen zelden een briefje van 10.000 breken. Vraag daarom bij het wisselen expliciet om kleine coupures, en houd een voorraad briefjes van 500 en 1.000 apart voor taxi’s, water en fooien. Beschadigde, gescheurde of beschreven biljetten worden regelmatig geweigerd; controleer wat je terugkrijgt.
Geld wisselen
Neem euro’s in contanten mee: door de vaste koppeling is de euro de gunstigste valuta om in te wisselen. Amerikaanse dollars zijn ook inwisselbaar, maar de koers is dan afhankelijk van de dollar-eurokoers van dat moment en de marge van het wisselkantoor. Wisselen kan bij banken en wisselkantoren in N’Djamena en, beperkter, in Moundou en Abéché; buiten de grote plaatsen is het lastig. Banken vragen om een paspoort en zijn doorgaans alleen op werkdagen in de ochtend open. Wissel niet alles ineens, maar houd wel genoeg contant geld aan als je de stad uit gaat: op het platteland is een pinautomaat er simpelweg niet.
Pinnen, kaarten en mobiel betalen
Pinautomaten staan vrijwel uitsluitend in N’Djamena, bij bankkantoren en enkele hotels. Ze accepteren lang niet alle buitenlandse kaarten, hanteren opnamelimieten per transactie en staan geregeld stil door een netwerk- of stroomstoring — zie elektriciteit en stekkers. Reken er dus nooit op als enige bron van geld. Betalen met een bank- of creditkaart kan bij een handvol internationale hotels en luchtvaartkantoren; overal elders is het contant.
Wat wel breed is doorgedrongen, is mobiel betalen via de telefoonaanbieders. Tsjadiërs sturen er geld mee naar familie, betalen rekeningen en laden beltegoed op; veel handelaren accepteren het. Voor een rekening heb je een op naam geregistreerde simkaart nodig, wat als bezoeker mogelijk maar omslachtig is. Hoe je aan zo’n simkaart komt, lees je bij internet en telefonie.
Prijzen, afdingen en de grens over
Op markten zijn prijzen onderhandelbaar; in winkels met prijskaartjes en bij benzinestations niet. Een rit met een gedeelde taxi of motortaxi in N’Djamena kost enkele honderden CFA-frank (peiljaar 2024), maar tarieven lopen op met de brandstofprijs, dus vraag ter plaatse. Concrete bedragen voor hotels, maaltijden en vervoer verouderen snel; ga uit van bandbreedtes en zie geld en betalen voor de aanpak.
Voor het meenemen van contant geld over de grens gelden aangifteregels van de douane-unie: boven een bepaald bedrag moet je het bij binnenkomst en vertrek aangeven, en de uitvoer van CFA-biljetten buiten de muntzone is beperkt. Die drempels en regels kunnen wijzigen; controleer ze vóór vertrek bij de Tsjadische ambassade of de douane, en ga niet af op reisverhalen van derden.
Twee CFA-franken, geen één: naast de Centraal-Afrikaanse CFA-frank (XAF) bestaat de West-Afrikaanse CFA-frank (XOF) van landen als Senegal, Mali en Ivoorkust. Beide hebben exact dezelfde koers ten opzichte van de euro, maar ze zijn geen wettig betaalmiddel in elkaars zone: een biljet uit Dakar of Abidjan wordt in N’Djamena geweigerd.