Hoeveel Tsjadiërs zijn er
Alle bevolkingscijfers over Tsjaad zijn projecties. De laatste volledige volkstelling dateert van 2009; sindsdien werken het nationale statistiekbureau en de VN met vooruitberekeningen. Die komen voor de jaren twintig uit op ruim 18 miljoen inwoners. Ter vergelijking: bij de onafhankelijkheid in 1960 telde het land ongeveer 3 miljoen mensen, rond 2000 zo’n 8 miljoen. De bevolking groeit met ongeveer 3 procent per jaar, wat neerkomt op een verdubbeling in nog geen kwart eeuw.
| Indicator | Waarde |
|---|---|
| Inwoners | ruim 18 miljoen |
| Groei per jaar | circa 3% |
| Kinderen per vrouw | circa 6 |
| Mediane leeftijd | circa 16 jaar |
| Levensverwachting | circa 55 jaar |
| Bevolkingsdichtheid | circa 14 inwoners per km² |
| Aandeel stedelingen | circa een kwart |
Een uitzonderlijk jonge bevolking
Met een mediane leeftijd van ongeveer zestien jaar is de helft van de Tsjadiërs kind of tiener. Dat vloeit voort uit een geboortecijfer van rond de zes kinderen per vrouw, een van de hoogste ter wereld, in combinatie met een kindersterfte die weliswaar daalt maar hoog blijft; de cijfers daarover staan bij gezondheidszorg. In de praktijk betekent het dat elk dorp meer schoolgaande kinderen heeft dan er banken in het klaslokaal staan, en dat de vraag naar onderwijs sneller groeit dan het aanbod, zoals de pagina onderwijs laat zien. Ook op de arbeidsmarkt komt jaarlijks een grote lichting jongeren bij, in een economie die vooral van olie en vee leeft.
Waar de mensen wonen
Het landelijk gemiddelde van veertien inwoners per vierkante kilometer zegt weinig. In de zuidelijke katoen- en graanstreek, bijvoorbeeld in Logone Occidental, wonen plaatselijk meer dan honderd mensen per vierkante kilometer, met dorpen die in elkaar overlopen. In de Saharaprovincies daarentegen is de bevolking geconcentreerd in oasen en langs enkele routes; grote delen van Tibesti zijn vrijwel onbewoond. De middenzone, de Sahel, zit daartussenin en kent bovendien een deel van de bevolking dat met het vee meebeweegt en dus niet het hele jaar op dezelfde plek te tellen is.
Steden groeien sneller dan het land
Ongeveer een kwart van de bevolking woont in een stad, een aandeel dat elk jaar stijgt. N’Djamena is met ruim anderhalf miljoen inwoners veruit de grootste en groeit vooral aan de randen, waar nieuwe wijken ontstaan zonder riolering of verharde wegen. Daarna volgen Moundou en Sarh op grote afstand. Trekkers zijn werk, school en gezondheidszorg; duwers zijn droogte, gebrek aan grond en onveiligheid in grensgebieden.
Vluchtelingen, terugkeerders en vertrek
Tsjaad is al decennia een opvangland. In de jaren tweeduizend kwamen Soedanezen uit Darfoer en Centraal-Afrikanen uit het zuiden; sinds de oorlog in Soedan die in april 2023 uitbrak, staken opnieuw honderdduizenden mensen de oostgrens over naar Ouaddaï en de buurprovincies. Daarmee herbergt het land ruim een miljoen vluchtelingen en terugkeerders, een van de hoogste aantallen van Afrika — in een land dat zelf tot de armste ter wereld hoort. Grensplaatsen in het oosten zijn daardoor in korte tijd veelvouden van hun oorspronkelijke omvang geworden, met alle druk op water, brandhout en weidegrond van dien.
Twee uitersten in één land: tussen de dichtstbevolkte zuidelijke districten en de leegste woestijnprovincies zit een verschil van meer dan een factor duizend in bevolkingsdichtheid. Wie van Logone Oriental naar Tibesti reist, gaat van een landschap waar altijd iemand in zicht is naar een gebied waar tussen twee bewoonde plekken een dagreis kan liggen.