Waar Zakouma ligt en hoe het landschap werkt
Zakouma beslaat ongeveer 3.000 vierkante kilometer vlakke overstromingssavanne in de provincie Salamat, in het zuidoosten van Tsjaad. Het park ligt in het stroomgebied van de Bahr Salamat, een zijrivier van de Chari. Die ligging bepaalt alles. Tussen juni en oktober valt 800 tot 900 millimeter regen, de rivieren treden buiten hun oevers en grote delen van het park staan onder water; wegen verdwijnen en het gebied is maandenlang onbereikbaar. Vanaf december droogt het landschap uit en trekt het wild zich terug rond de resterende waterplassen, de zogeheten mares zoals Rigueik en Bone. Op die plaatsen concentreren zich in maart en april duizenden dieren tegelijk.
De vegetatie is een mozaïek van doornsavanne met acacia’s, open graslanden op zwarte kleigrond en galerijbos langs de waterlopen. Zakouma vormt daarmee de zuidgrens van de zone die op deze site als Sahel wordt beschreven en de overgang naar de nattere Soedan-savanne.
Van stroperscrisis naar herstel
Het park werd in 1963 ingesteld, als eerste nationale park van Tsjaad. Tot in de jaren negentig gold het als olifantenbolwerk, met naar schatting ruim 4.000 dieren rond de eeuwwisseling. Daarna volgde een slachting: georganiseerde stropersbendes, veelal te paard en vanuit de Soedanese grensstreek, reduceerden de populatie in nog geen tien jaar tot enkele honderden. In 2010 nam de natuurbeschermingsorganisatie African Parks het beheer over in een langjarige overeenkomst met de Tsjadische staat, met financiering van onder meer de Europese Unie.
De aanpak combineert bewapende en getrainde parkwachters, luchtsurveillance met lichte vliegtuigen, halsbanden met zenders om olifantenkuddes te volgen en samenwerking met de dorpen rond het park. Het resultaat is uitzonderlijk voor de regio: sinds ongeveer 2011 wordt jaarlijks nog maar een handvol gestroopte olifanten gevonden, en de kudde groeit weer. Met enkele honderden dieren is de populatie nog kwetsbaar, maar er worden weer kalfjes geboren — in de stroperijjaren was vrijwel een hele generatie jongen weggevallen.
Wat er leeft
Zakouma herbergt de grootste bekende populatie van de Kordofangiraf, een noordelijke ondersoort waarvan wereldwijd nog maar enkele duizenden dieren over zijn. Verder leven er buffels in kuddes van honderden dieren, kobantilopen, waterbokken, paardantilopen, koeantilopen, tiangs, roodfrontgazellen en oribi’s. Leeuwen komen voor, luipaarden zijn schaars en zichtbaar wordt het roofdier zelden. In 2018 werden zwarte neushoorns uit Zuid-Afrika overgebracht, de eerste in Tsjaad sinds tientallen jaren; een deel van die eerste groep overleefde de gewenning niet, waarna het project met extra dieren en intensievere bewaking is voortgezet.
Voor vogelaars is het park misschien nog interessanter dan voor grofwildkijkers: er zijn ruim 350 soorten vastgesteld. Aan het einde van het droge seizoen verzamelen zich enorme aantallen kroonkraanvogels, pelikanen, ooievaars en steltlopers rond de laatste plassen; roodbekwevers vormen zwermen die het licht letterlijk dimmen.
Prijs van de bewaking: in september 2012 werden zes parkwachters van Zakouma buiten het park doodgeschoten tijdens het ochtendgebed, in een gerichte aanval door stropers. Het incident wordt in Tsjaad nog altijd herdacht en geldt als keerpunt in de beveiliging van het gebied.
Bezoeken
Het park is normaal gesproken open van ongeveer half december tot eind april; daarbuiten maken de regens de pistes onbegaanbaar. Overnachten kan in het vaste kamp Tinga bij de parkingang en in het kleinschalige, seizoensgebonden Camp Nomade dieper in het park; zie accommodatie voor wat je in Tsjaad aan verblijf kunt verwachten. De gebruikelijke aanvoer gaat via de stad Am Timan of met een chartervlucht vanaf de hoofdstad; over land is het vanaf Sarh een lange dagrit. Bezoek gebeurt vrijwel altijd met gids en terreinwagen van het park.
Zakouma ligt ver van de onrustige grensgebieden, maar de situatie in Tsjaad kan veranderen: raadpleeg voor vertrek de veiligheidssituatie en stem de planning af op de beste reistijd. Wie het park met andere hoogtepunten wil combineren, vindt suggesties bij reisroutes.