Voetbal en de Sao
Voetbal wordt overal gespeeld: op schoolpleinen, op braakliggende zandvlaktes en in de avonduren onder straatverlichting waar die werkt. Het nationale elftal draagt de bijnaam Les Sao, naar de Sao-beschaving die eeuwen geleden aan de benedenloop van de Chari leefde en waarvan vooral terracotta beeldjes zijn overgeleverd. Sportief zijn de resultaten bescheiden: Tsjaad heeft zich nog nooit geplaatst voor het eindtoernooi van de Afrika Cup of voor een WK, en trekt zich bij tijd en wijle om financiële redenen terug uit kwalificatiereeksen.
Het bestuur is een terugkerend probleem. In 2021 schorste de wereldvoetbalbond FIFA de Tsjadische bond wegens inmenging van de overheid in het bestuur; na een aanpassing werd die schorsing opgeheven. Clubs spelen in een nationale competitie waarin ploegen uit N’Djamena domineren, mede omdat de reiskosten naar het zuiden en oosten voor veel clubs onoverkomelijk zijn.
Traditioneel worstelen
De oudste wedstrijdsport van het land is het worstelen, sterk geworteld in het zuiden maar ook in de Sahel bekend. Het seizoen valt na de oogst, wanneer de velden leeg zijn en er tijd is: dorpen dagen elkaar uit, de worstelaars komen het strijdperk binnen op trommelslag, en het gaat erom de tegenstander met rug of schouders tegen de grond te krijgen. Rond de wedstrijden hangt een geheel eigen wereld van zang, spreekkoren en beschermende amuletten; winnen levert eer op voor het hele dorp en soms een rund of een geldbedrag. De sport houdt zich staande naast de televisie: waar in de stad naar Europees voetbal wordt gekeken, lopen op het platteland de worstelfeesten na de oogst nog altijd vol.
Atletiek, Olympische Spelen en andere sporten
Tsjaad neemt sinds de jaren zestig deel aan de Olympische Spelen en heeft nog geen medaille gewonnen; de ploegen bestaan doorgaans uit een handvol atleten en zwemmers. De bekendste sportvrouw van het land is sprintster Kaltouma Nadjina, die rond de eeuwwisseling op de 400 meter meedeed aan wereldkampioenschappen en Olympische Spelen en jarenlang het gezicht van de Tsjadische atletiek was. Verder worden basketbal en handbal vooral in de steden en op scholen beoefend. In het noorden en de Sahel horen paarden- en kamelenrennen bij feesten en bij de viering van de nationale feestdag; de ruitertraditie gaat terug op de cavalerie van de oude sultanaten, waarover meer bij Kanem-Bornu.
Waar gesport wordt, en waarmee
Voorzieningen zijn schaars. Het belangrijkste stadion staat in de hoofdstad; daarbuiten wordt op zandvelden gespeeld met doelen van hout of van opgestapelde stenen. Ballen zijn duur en worden zolang mogelijk gebruikt of vervangen door zelfgemaakte exemplaren van opgerolde lappen en touw. Scholen hebben zelden een gymzaal, en sportlessen bestaan vaak uit hardlopen en balspel op het schoolplein — over de staat van het onderwijs gaat de pagina onderwijs. Dat de speelvelden vol staan is intussen geen wonder: bijna de helft van de Tsjadiërs is jonger dan zestien, zoals blijkt uit de demografie.
Naam met een verleden: de bijnaam Les Sao verwijst naar een volk uit de vlakte tussen Chari en Logone dat volgens de overlevering reusachtig groot was. Archeologen kennen de Sao vooral van hun ommuurde nederzettingen en hun gebakken kleifiguurtjes — de naam van het nationale elftal is daarmee de oudste sportverwijzing van het land.